Tavlada taş toplama: Ne zaman başlar, büyük zar ne işe yarar?

Tavlada oyunun son bölümü, pulları evden tek tek çıkardığın taş toplamadır ve yarış çoğu zaman burada, birkaç zarlık farkla kazanılır ya da kaybedilir. Büyük zarın hangi pulu çıkardığını, rakip hâlâ temas hâlindeyken nasıl güvenli toplanacağını ve hangi dizilişin zar israf ettiğini bilmek, aynı pip sayısıyla daha hızlı bitirmeni sağlar.

Kısaca

• Toplama ancak on beş pulun tamamı evindeyken ve barda pulun yokken başlar; vurulan pul geri dönene kadar toplama durur.
• Zardaki sayıda pul yoksa önce daha yüksek hanedeki pulu oynaman gerekir; daha yüksekte pul yoksa en yüksek pulunu toplarsın.
• Toplamak zorunlu değildir: ev içinde yasal bir hamle yapmayı da seçebilirsin.
• Aynı pip sayısında daha az pulla ve boşluksuz dizilmiş taraf daha hızlı biter.

Toplamaya ne zaman başlayabilirsin?

Kural tektir: on beş pulunun hepsi ev bölgende, yani 1 ile 6 arasındaki hanelerde olmalı. Dış tahtada tek bir pulun kalması ya da barda kırık pulunun bulunması toplamayı kilitler. Toplama sırasında açık bıraktığın bir pul vurulursa o pul bardan rakibin evine girer, bütün tahtayı dolaşıp evine döner; sen de ancak o zaman toplamaya devam edebilirsin. GAMEAREA'nın tavla motoru bu koşulu her hamlede denetler, yani kural dışı bir toplama hamlesi zaten masada görünmez.

Zardaki sayıda pul yoksa ne olur?

Zar bir haneyi gösteriyorsa ve o hanede pulun varsa, o pulu tahtadan çıkarabilirsin. Sorun, zarın boş bir haneye denk geldiği anlarda başlar. Burada iki durum vardır:

• Daha yüksek hanede pulun varsa o zarla toplama yapamazsın; zarı ev içinde, yüksek hanedeki bir pulu aşağı yürüterek oynaman gerekir.
• Daha yüksek hanede pulun yoksa zar, en yüksek dolu hanendeki pulu çıkarır. Pulların 5 ve 2'deyken 6-3 gelirse 6, 5'teki pulu; ardından 3, artık en yüksek pulun olan 2'dekini toplar ve iki pul birden çıkar.

Zarları istediğin sırayla oynayabilirsin ve bu sıra sonucu değiştirebilir. Pulların 6 ve 2'deyken 5-4 geldiğini düşün. 5 ile toplama yapamazsın, çünkü 6'da pul var; 6'daki pulu 1'e yürütürsün, sonra 4 ile 2'deki pulu toplarsın ve geriye 1'de bir pul kalır. Önce 4'ü oynayıp 6'yı 2'ye indirirsen 5 ile o pulu toplarsın, ama bu kez 2'de bir pul kalır. İlk sıra daha iyidir; 1'deki pul bir sonraki atışta her zarla çıkar.

İki zar kuralı toplama sırasında da geçerlidir: iki zarı da oynayabiliyorsan oynamak zorundasın, yalnızca birini oynayabiliyorsan büyüğünü oynarsın. Öte yandan zar bir pulu tam olarak çıkarabildiğinde bile toplamak zorunda değilsin; ev içinde yasal bir hamle varsa onu seçebilirsin. Bu serbestlik, temas sürerken çok işe yarar.

Rakip barda ya da evindeyken nasıl toplanır?

Rakibin pulları tamamen geçtiyse toplama saf bir yarıştır ve tek amaç her atışta en çok pulu çıkarmaktır. Rakibin barda pulu varsa ya da ev bölgende bir kapı tutuyorsa hesap değişir: artık her açık pul, oyunu kaybettirebilecek bir vuruş fırsatıdır. Bu durumda hız ikinci plana düşer.

• Arkadan boşalt. Pulları en yüksek haneden başlayarak çıkar ya da aşağı yürüt. Arkada tek kalan pul, rakibin kapısının önünden geçmek zorunda kalır.
• Çift sayıda tut. Hanelerde ikişer pul bırakmak, bir sonraki atışta tek pul açıkta kalma ihtimalini azaltır.
• Toplamak yerine yürüt. Toplama hamlesi açık bırakacaksa aynı zarı ev içinde güvenli bir hanede oynamak çoğu zaman daha iyidir.
• Boşlukları kapat. Evinde boş haneler varsa gelecekteki büyük zarlar seni tek pul bırakmaya zorlayabilir.

Hangi açık pulun hangi zarla vurulduğunu hesaplamak için tavlada zar olasılıkları yazısındaki tablolar işine yarar.

Toplamada zar neden boşa gider?

Pip sayısı, pulların kaç adım uzakta olduğunu söyler ama toplamanın kaç atış süreceğini tam söylemez. Çünkü bir zar en fazla bir pul çıkarır. 2'deki pulu 6 ile çıkardığında dört pip hiçbir işe yaramaz. GAMEAREA tavla motorunun kurallarıyla yaptığımız hesapta 3. hanedeki iki pul (6 pip) ortalama 1,53 atışta, 1. hanedeki altı pul (yine 6 pip) ise ortalama 2,69 atışta toplanıyor. Pip aynı, pul sayısı farklı; sonuç bir atıştan fazla fark.

Aynı etkiyi iki pul kaldığında da görürsün. 5'te iki pulu tek atışta bitirme ihtimali 36'da 6 iken, aynı 10 pip 6 ve 4'e dağıldığında ihtimal 36'da 8'e çıkar. Tek bir haneye yığılmak, o haneyi gösteren zarlara bağımlı kalmak demektir.

Kalan iki pul	Pip	Tek atışta bitirme	Ortalama atış
2 ve 1	3	36/36	1,00
4 ve 1	5	29/36	1,19
3 ve 2	5	25/36	1,31
3 ve 3	6	17/36	1,53
6 ve 1	7	15/36	1,59
4 ve 4	8	11/36	1,71
6 ve 4	10	8/36	1,85
5 ve 5	10	6/36	1,92
6 ve 6	12	4/36	2,11
Temassız yarış, en iyi oynanışla. Hesaplama: GAMEAREA, tavla oyun motoru kurallarıyla.

Tabloda olmayan bir karşılaştırma da aynı dersi verir: 6 ve 1 ile 4 ve 3 aynı 7 pipe sahiptir, ama 6 ve 1 tek atışta 36'da 15, 4 ve 3 ise 36'da 17 ihtimalle biter. 6'daki pul yalnızca 6 gelen ya da toplamı yeten atışlarla çıkar. Yarışta kimin önde olduğunu ham sayıyla nasıl ölçeceğini tavlada pip sayımı rehberi anlatıyor; toplamada bu sayıyı pul sayısı ve boşluklarla birlikte okumak gerekir.

Mars ve katmerli mars toplamayı nasıl etkiler?

GAMEAREA'nın tavla motoru oyunu üç şekilde sonuçlandırır. Rakip en az bir pul topladıysa normal galibiyet 1 puandır. Rakip hiç pul toplayamadan bitirirsen mars olur ve 2 puan sayılır. Rakip hiç pul toplamamışken barda ya da senin ev bölgende hâlâ pulu varsa katmerli mars olur ve 3 puan sayılır; sonuç ekranı bunları Mars ve Katmerli Mars olarak gösterir.

Bu, geride kalan taraf için toplamanın amacını değiştirir. Yarışı kazanamayacağın belliyse önceliğin tek bir pulu tahtadan çıkarmaktır; bu marsı önler. Katmerli marstan kaçmak için de bardaki ve rakibinin ev bölgesindeki pullarını önce oradan çıkarman gerekir.

En sık yapılan toplama hataları neler?

• Dış tahtada pul unutup toplama başlamayı beklemek; tek bir geride kalmış pul, bütün evi bekletir.
• Zarlar varken sırayı düşünmeden oynamak; yukarıdaki 6 ve 2 örneğinde olduğu gibi sıra, kalan pulun yerini belirler.
• Temas sürerken her zarla toplamak; açık bırakılan pulun vurulması koca bir yarışı tersine çevirebilir.
• Pulları 1 ve 2'ye yığmak; aynı pip daha çok atış demektir.

Bu durumları denemenin en kolay yolu GAMEAREA Tavla masasında botlara karşı bir yarış pozisyonuna gelip zar sırasını iki farklı şekilde düşünmektir.

Sık sorulan sorular

Tavlada taş toplamaya ne zaman başlanır?

On beş pulun hepsi ev bölgendeyken ve barda pulun yokken. Toplama sırasında vurulan pul eve dönene kadar toplama durur.

Zardaki sayıda pul yoksa ne yapılır?

Daha yüksek hanede pul varsa zarı ev içinde oynarsın. Daha yüksekte pul yoksa en yüksek dolu hanendeki pulu toplarsın.

Zar tutsa da toplamak zorunda mıyım?

Hayır. Ev içinde yasal bir hamle varsa toplamak yerine onu oynayabilirsin; temas sürerken bu çoğu zaman daha güvenlidir.

GAMEAREA'da mars kaç puan sayılır?

Mars 2, katmerli mars 3 puan sayılır; normal galibiyet 1 puandır.

Kaynaklar

1. GAMEAREA — Tavla Oyna — Çevrimiçi Tavla Resmi kaynak
2. GAMEAREA — Tavla Nasıl Oynanır: Yeni Başlayanlar İçin Tam Kurallar Rehberi Resmi kaynak
3. U.S. Backgammon Federation — Backgammon Basics: How To Play Resmi kaynak
4. Backgammon Galore — Rules of Backgammon
5. Wikipedia — Backgammon